NEOLİTİK ÇAĞ

Son buzul çağının yaşanmasının ardından iklim özelliklerinde birtakım değişiklikler meydana gelmiş ve bu durum ılıman iklimde yaşayan bazı canlı türlerinin çoğalmasını sağlamıştır. Bu durumda iklimde günümüzdekine benzer bir durum sağlanmıştır. Yaşanan bu olumlu durum sonucunda insanlık için bir devrim niteliğinde kabul edilen Neolitik Çağ yaşanmıştır.

*Bu dönemde ilk kez yerleşik hayata geçilmiştir.

*Bu dönemde seramik sanatının ilk örnekleri verilmiştir.

*Tarıma bağlı olarak üretim ve ticaret bu dönemde başlamıştır.

*İnsanoğlunun besin üretime geçtiği ilk döneme Neolitik1 Çağ denir.

            Bu dönem iki başlığa ayrılır.

Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem

Çanak Çömlekli Neolitik Çağ

Anadolu’da Çanak-Çömlek bir anda ortaya çıkmamış, Çanak Çömleksiz dönemde de çanak-çömlek yapımı için uğraşlar olduğu tespit edilmiştir.

– Bu dönemin en önemli merkezleri ise;

Güneydoğu ve Doğu Anadolu Bölgesi: Çayönü, Gritille (Adıyaman), Yayvantepe (Diyarbakır), Kumartepe, Tepecik (Elazığ), İkiz Höyük (Malatya),

İç Anadolu Bölgesi: Çatalhöyük, Köşk Höyük (Niğde), Mersin Yumuktepe, Bademağacı, Beldibi, Kuruçay Höyük,

Marmara Bölgesi: Ilıpınar, Hocaçeşme, Fikirtepe

Çatalhöyük

Konya’nın 52 km güneydoğusunda; Çumra İlçesi’nin 11 km kadar kuzeyinde yer alır. Biri doğuda diğeri batıda yan yana iki höyükten oluşur. Doğudaki Neolitik Çağ’da; batıdaki ise Kalkolitik Çağ’da iskan görmüştür.

Çatalhöyük; Çumra Ovası’nı sulayan Çarşamba Çayı’nın kıyısına kurulmuş; yaklaşık 450×275 m boyutlarında büyük bir höyüktür. Denizden 980 m; ova seviyesinden ise 17.5 m yükseklikte yer alır.

Höyüğün toprağa dolgusu 19m’yi aştığı için ovanın altında da kültür katı bulunur.

1958 yılında J. Mellaart tarafından Konya Ovası yüzey araştırması sırasında bulunmuş; 1961-65 yılları arasında İngiliz Arkeoloji Enstitüsü’nün desteğiyle; yine Mellaart yönetiminde kazılmıştır.

Doğu Çatalhöyük Neolitik yerleşmesinde 14 yapı katına rastlanmıştır. Yerleşme genelinde; birbirine bitişik düzende yapılmış yapıların; höyüğün tepesini çevreleyen teraslar boyunca yerleştirildiği gözlemlenir.

Yerleşmede kazılarla saptanan 12 yapı katında süreklilik mevcuttur. Her yeni ev; bir öncekinin üstüne inşa edilmiştir. Kullanım sonunda ya da evde yaşayan önemli birinin ölümünden sonra; evin boşaltıldığı; temizlendiği ve yakıldığı; bunu izleyen aşamada içinin doldurulup yeni duvarların inşa edildiği saptanmıştır

Evler; birbirine bitişik yapılmıştır. Aralarında; avluya açılan dar geçitler yer alır. Avlu; bir anlamda hava ve ışık sağlayan ve aynı zamanda çöplük olarak kullanılan bir mekândır.

Güneşte kurutulmuş; dörtgen biçimli kerpiç tuğlalardan; taş temelsiz olarak yapılmış evler; dörtgen planlıdır; depo odaları ve yan odalar; ana odaların yanlarında yer alır. Evlerin tabanları; duvarları; tavanları ve içerisindeki tüm yapı öğeleri sıvalıdır.

Evlerin damları; saz ve kamış kümelerinin üstlerinin kalın bir çamur tabakasıyla sıvanmasıyla oluşturulmuştur.

Girişler; damda bırakılan bir açıklıktan; büyük olasılıkla ahşap merdivenler yardımıyla yapılmaktadır; dışa açılan kapı olmamasına karşılık; odalar arasında; kare; dörtgen ya da oval biçimli kapı aralıkları mevcuttur.

Evlerin içinde ocak fırın gibi bölümler de bulunur. Çoğu evde bir depo odası ve tahıl çukurları bulunmaktadır.

Duvarlar panolara ayrılmıştır. Bunlardan bazıları bezeksiz şekilde; kırmızının çeşitli tonlarıyla boyalıdır. Diğerlerinde kimi zaman geometrik bezekler; kilim desenleri; iç içe daireler; yıldızlar; çiçekler yer alır; bazıları el; ayak izleri; bazıları ise tanrıçalar; insanlar; kuşlar; hayvanlar; av sahneleri ve doğal çevreyi işleyen çok çeşitli konularla bezenmiştir. Bir başka bezeme çeşidi; kabartma halinde yapılmış tasvirler ve yapılardaki platformlara oturtulmuş şekilde yer alan boğa başları ve boynuzlarıdır. 

Yerleşmede besin kaynağı olarak küçükbaş hayvanlar kullanılmıştı.

En az 13.5 hektarlık bir alanı kaplayan Doğu Çatalhöyük; 5-10 bin kişilik nüfusu ile Konya Ovası Neolitik yerleşmelerinin büyük merkezlerinden birisidir. Çatalhöyük’te MÖ 6.500-5.700 arasında yaklaşık 800; 900 yıllık bir süre oturulmuş; MÖ 5.600’lerden sonra yerleşme terk edilmiştir. 

Bireysel gömütlerin yanı sıra, çok sayıda kafatası da içeren ana gömüt alanının içinde dokuz iskelete rastlanmıştır. Kuzey duvarı üzerinde ise sıva tabakalarını soydukça 11 tane el izinin kuzey duvarı boyunca devam ettiği saptanmıştır.

Çatalhöyük’ün zengin küçük buluntuları arasında gayet iyi korunagelmiş ahşap kaplar bulunur. Bunlardan bazıları mezarlarda; bazıları da yanmış evlerde ele geçmiştir. Dörtgen ya da oval biçimlidirler; kapakları ve kulpları vardır.

Bir diğer önemli buluntu türü; iskeletlerin üstünde bulunan kumaş parçalarıdır. Balık ağı olarak da kullanıldığı düşünülen dokuma parçalarının yanı sıra kömürleşmiş kürk ve deri kalıntıları da ele geçmiştir.

Çakmaktaşından yapılmış bir hançer ise deriden yapılmış kınıyla birlikte korunagelmiştir.

En alt katlardan itibaren koyun ve keçi evcilleştirilmiştir. Köpek evcildir; domuz yabanidir; büyük başların evcilleştirilme konusu ise tartışmalıdır.

Çatalhöyük’te ölü gömme geleneği; intra mural’dir. Ölüler genellikle evlerdeki platformların altına; çok seyrek olarak evin başka bölümlerinde taban altına gömülürler Kumaş ya da deriye sarılmış; bazen hasırlar üstüne; çoğu zaman da doğrudan toprağa yatırılmış örnekler mevcuttur.  

Ölü armağanlarından bazıları obsidiyen aynalar; kemer tokası olarak bilinen kemik tokalar; çakmaktaşından hançerler ve emzikli taş kaplardır.

IX. kattan itibaren kullanılmaya başlayan bakır ve kurşun hemen her katta gözlemlenmiştir. Daha çok ölü armağanı olarak iskeletlerin yanında bulunan boncukların çoğu dövülmüş bakır levhaların kıvrılmalarıyla oluşturulmuştur 

 Kireçtaşı; alabaster; mermer; volkanik taşlar gibi çok çeşitli taşların oyulmasıyla yapılmış; kimi zaman leopar türü hayvanlarla birlikte betimlenmiş tanrıça figürinleri; şematize figürler; ikiz tanrıçalar; tanrı heykelciklerinin yanısıra; yanyana dört figürü betimleyen şistten kabartma levha; Çatalhöyük halkının taş işlemeciliğini gösteren buluntulardan bazılarıdır. 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir