Türkmenistan


1921 yılında Türkmenistan Cumhuriyeti, Türkistan Muhtar Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti olarak ilan edilmiştir. 1924 yılında Orta Asya’daki Türk haklarına ait sınırların belirlenmesinden sonra Türkmen Cumhuriyeti kurulmuştur. Türkmenistan’ın Sovyet rejimine girişinden kısa süre sonra Sovyet yönetimi 27 Ekim 1924 yılında “Türkmen Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti” kurulmasına karar vermiştir. 1925 yılının Mayıs ayında Türkmen Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti olarak ilan edilen Türkmenistan, 22 Ağustos 1990 yılında egemenliğini ve yine 27 Ekim günü 1991 tarihinde halk oylamasıyla bağımsızlığını ilan etmiştir (Turan, 2001: 89). Türkmenistan yaklaşık 71 yıl Sovyetler Birliği içinde “Türkmen Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ” olarak varlığını sürdürmüştür. 1920’li yılların başında yeni kurulan Sovyet devletinin egemenliği altına Orta Asya Türk Cumhuriyetleri birer birer girmişlerdir. Bunlardan biri de Türkmenistan’dır. Türkmenistan 5.438 bin nüfusu ile dünya ülkeleri sıralamasında nüfus bakımından 116’ncı sırada yer almaktadır. Ülkenin başkenti Aşkabat olup, yaklaşık 1 milyon nüfusludur. İdari Yapı olarak, 5 büyük vilayetten oluşmaktadır. Bunlar; Ahal, Balkan, Daşoğuz, Mari ve lebap’dır. Önemli şehirleri ise, Mari (Merv), Türkmenbaşı (Krasnovotsk), Daşoğuz, Türkmenabat (Çarçöv), Balkanabat (Nebit Dağ), Köhne Ürgenç, Atamurat (Kerki) ve Bayram Ali’dir. Bağımsızlığına kavuşan Türkmenistan Cumhuriyeti 18 Mayıs 1992 yılında kabul edilen anayasa ile yönetilmektedir. Ülkede çok partili demokratik sistem olmasına rağmen, bağımsızlıktan günümüze kadar tek partili yönetim hakimdir. Ülkenin en üst yöneticisi cumhurbaşkanıdır (Bulut. 2016: 45 – 49). Türkmenistan Cumhuriyeti’nin resmi dili Türkmencedir. Kiril alfabesi 1993 yılında terk edilerek yerine Milli Meclis tarafından Latin alfabesine geçilmesi kabul edilmiştir. 01 Eylül 1996 tarihinden itibaren ülkede çıkan Türkmence basın organlarının birinci sayfalarındaki resmi haber ve yazılar Latin harfleriyle basılmaya başlanmıştır. Ülkenin resmi dili Türkmence olmasına rağmen, Rusça da yaygın olarak kullanılmaktadır. Etnik yapı olarak büyük çoğunluğu yüzde 85 ile Türkmenler oluştururken, yüzde 5 kadar Özbekler, Rusların oranı ise yüzde 4 ve yüzde 6 diğer etnik gruplardan oluşturmaktadır. Dini inanış bakımından Müslümanlık % 90, Ortodoks % 5 ve % 5 diğer dini inanışlar teşkil etmektedir. Türkmenistan’ın yüzölçümü 488,100 km2 olup, topraklarının yaklaşık yüzde 80’nini Karakum çölü ile kaplıdır. En yüksek noktasını 3319 metre ile güney bölgede yer alan Kugitang dağlarının zirvesi oluşturmaktadır. Ülkenin kuzey doğusunda yer alan Büyük Balkan ve Krasnovotsk yaylaları oldukça meşhurdur. Ülkenin büyük bölümü çölle kaplı olduğundan akarsu bakımından oldukça fakir durumdadır. En önemli akarsuyunu 1415 km uzunluğu ile Amu Derya nehri oluşturmaktadır. 1950’li yıllarda başlayan Karakum kanalının yapımı ise hala devam etmektedir. Toplam uzunluğu 1400 km olan kanal sulama ve taşımacılık için büyük önem arz etmektedir. Türkmenistan’ın komşu sınırlarını ise Afganistan 744 km, İran 992 km, Kazakistan 379 km ve Özbekistan 1621 km ile belirlemektedir. Yine dünyanın en büyük gölü Hazar gölü ile uzun kıyısı bulunmaktadır. Ülke topraklarının yüzde 90’ı tarım ve hayvancılığa elverişli olmayan Karakum çölü ile kaplıdır. Türkmenistan yüzölçümü açısından Rusya, Kazakistan ve Ukrayna’dan sonra eski SSCB’nin dördüncü, Kazakistan’dan sonra Orta Asya’nın ikinci büyük devletidir. (Mutalimov, 2003: 2). Türkmenistan’da iklim olarak sert karasal ve çöl iklimi hüküm sürmektedir. Hava sıcaklıkları gün ve yıl içinde büyük değişiklikler göstermektedir. Yaz aylarında Karakum çölünde gölge sıcaklıkları 50 dereceyi aşmaktadır. Kışın ise eksi 33 dereceye kadar düşmektedir. Ülkeye yıl içinde pek fazla yağmur yağmamaktadır. Sadece yayla bölgeler yıllık ortalama olarak 200 – 300 mm yağış almaktadır (Bulut. 2016: 45 – 49).

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir